داستان چگونگی تصرف شهر بخارا در حمله چنگیز خان مغول به ایران

در سال 616 هجری قمری، چنگیز خان مغول با لشکریان خود به سوی بخارا حرکت کرد. این شهر که یکی از مراکز مهم فرهنگی و تجاری در منطقه ماوراءالنهر بود، به دلیل موقعیت استراتژیک خود، یکی از اهداف مهم مغول ها بود. چنگیز خان پس از عبور از رودخانه جیحون، به بخارا رسید و در چهارم ذی الحجه همان سال، شهر را محاصره کرد.
در آن روزگار بخارا یکی از شهر های مهم ماورالنهر و شهری بزرگ، آباد و پر رونق بود که از قلعه و دژ مستحکمی تشکیل می شد. تصرف قلعه شهر؛ با مقاومت شدید مدافعان؛ به سادگی ممکن نبود و امکان تسخیر بخارا را برای چنگیرخان مغول سخت می کرد، کار به جایی رسید که چنگیرخان در آستانه تحمل شکستی بزرگ و شاید هم نابودی قرار داشت و بنابراین متوسل به حیله و نیرنگ شد.
گویند او در نامه ای به مردم بخارا و مدافعان قلعه نوشت: هر کس که با ما دست دوستی دهد و با ما باشد در امان است. همین حیله و نیرنگ، باعث ایجاد دو دستگی در مردم شد. مدافعان بخارا به دو دسته تقسیم شدند: گروهی که مقاومت کردند و گروهی که با چنگیزخان همراه شدند!
چنگیزخان بار دیگر به آن ها نامه نوشت: با همشهریان خودتان که مقاومت می کنند و با ما نیستند بجنگید و هرچه غنیمت به دست آوردید از آن خودتان باشد که به زودی حاکمیت شهر را هم به شما بر می گردانیم!

یک متن کوتاه پندآموز به انتخاب سامانه برای شما

در باره آدم ها از سوالاتی که می پرسند قضاوت کن، نه از جوابهایی که می دهند.

و همین دو دستگی کار خود را کرد و سرانجام گروهی که مقاومت می کردند شکست خوردند و گروهی که با چنگیزخان همراه شده و خیانت کرده بودند، پیروز شدند. لشکر مغول وارد شهر شد و چنگیزخان دستور داد که تمام کسانی که با او صلح کرده بودند، سرشان بریده شود!
برخی از یاران چنگیزخان به این خلف وعده اعتراض کردند و چنگیز در جواب گفت: «اگر اینان وفا می داشتند، به خاطر ما بیگانگان، به برادرانشان خیانت نمی کردند»
و این عاقبت خود فروشان است.

مهاجمان مغول پس از تصرف بخارا، به قتل عام مردم شهر پرداختند و هزاران تن از سکنهٔ بی سلاح و بی دفاع شهر را کشتند [تقریباً تمامی ساکنان بخارا را از بین بردند] و بقیه را هم همچون برده و کنیز به اسارت بردند.
این واقعه به عنوان یکی از خون بارترین حوادث تاریخ ایران ثبت شده است. این اقدامات نه تنها باعث نابودی کامل بخارا شد، بلکه ضربه ای سنگین به فرهنگ و تمدن اسلامی وارد کرد. بخارا که زمانی مرکز علم و دانش بود، پس از این واقعه به ویرانه ای تبدیل شد.
-------------
پی نوشت:
حمله مغول به ایران بیش از خسارت های اقتصادی و علاوه بر کشتار مردم، صدمات فرهنگی و روحی بسیاری بر جای گذاشت. در این حمله، مراکز علمی و فرهنگی و تاریخی زیادی، از جمله کتابخانه ها، سوزانده و ویران شدند. شهرهای بزرگ بسیاری از بین رفت و به دنبال آن مراکز رشد و پرورش فکری به حداقل رسید.
کاهش جمعیت و به اسارت گرفتن و فرستادن صنعتگران ایرانی به مغولستان، باعث رکود اقتصادی در ایران گردید. تخریب قنات ها و آبراهه ها [که در طول قرن ها ساخته شده بودند] نیز سبب رکود کشاورزی شد...